Antenne / Boek

Kluizenaar voelt zich onderdeel van een groter geheel

In zijn boek ‘In Stilte. Een filosofie van de afzondering’, pleit filosoof Jan-Hendrik Bakker voor een heroriëntering op het moderne individualisme, dat een economisch equivalent is geworden van het anders of beter zijn dan de ander. ‘Juist in de afzondering word je getroffen door het gevoel deel uit te maken van een groter geheel.’

‘Het moderne individualisme heeft gefaald’, zegt filosoof Jan-Hendrik Bakker (1953). Individuele zingeving is in de loop der tijd steeds meer verstrikt geraakt met economische waarden. We kopen spullen om onze eigen individualiteit af te kunnen zetten tegen die van de ander. Dat levert een onhoudbare situatie op. ‘Als iedereen zijn eigen behoeftebevrediging nastreeft en die groeilogica volgt, dan worden we geconfronteerd met de ondergang van de wereld. We zijn simpelweg met te veel mensen.’

Een aantal jaren geleden raakte Bakker gefascineerd door kluizenaars, of ‘afzonderlingen’, zoals hij ze liever noemt. In NRC Handelsblad (03/04/2015) zegt hij: ‘Bij kluizenaars wordt vaak gedacht aan verwarde oude mannen of psychiatrische patiënten. Terwijl ik het heb over figuren die in totale eenzaamheid ervaringen hebben en inzichten krijgen die voor ons allemaal relevant zijn.’

Kluizenaars creëren een laboratoriumsituatie waarin de kern van het leven zichtbaar wordt. In afzondering worden ze getroffen door het gevoel dat ze deel zijn van een groter verband. Bakker: ‘Ik noem dat ook wel een ervaring van volheid, waarbij je geraakt wordt door iets buiten jezelf.’

Jan-Hendrik Bakker
In stilte. Een filosofie van de afzondering
Atlas Contact / 240 pag. / 2015
€ 19,90